Triết Lý Giáo Dục

 

Triết Lý Giáo Dục

Trần Xuân Thời

Sự học cần thiết cho cả đời sống tinh thần lẫn đời sống vật chất. Mục đích của giáo dục chẳng những để đào luyện con người trở nên giỏi giang về kỹ năng (skill) mà còn tạo cho con người trở nên cao thượng hơn. Hình tội học (criminology) chứng minh là đa số những người liên hệ đến tội phạm có trình độ văn hoá kém, hoặc thuở nhỏ không được giáo dục đúng cách. Vì thế người ta thường nói mở thêm một nhà trường sẽ giúp đóng cửa một nhà tù. «He who opens a school door, closes a prison» (Victor Hugo).

Đặc điểm của người có học vấn 

Họ thường:

(1) Ít lo âu, vì người có văn hóa có thể tiên đoán được sự việc xảy ra và biết cách ứng phó. «Khi vui thì hãy vui nhưng đừng tự kiêu, khi tai họa đến thì phải lo nghĩ mà chớ buồn phiền». Làm người phải biết tỉnh trí, đừng kinh, mới dễ dàng mưu sinh thoát hiểm. «Nhân vô viễn lự, tắc hữu cận ưu». Người mà không biết lo xa, tai họa ắt sẽ gần kề.

(2) Thứ đến, người có học thường tránh được lầm lỗi, vì dễ nhận biết được phải, trái trong các quyết định dân sự hay phương cách bày binh bố trận ngoài chiến trường. Đặc điểm của xã hội dân chủ là khó có sự đồng nhất về tư tưởng vì tôn trọng đa nguyên, bá nhân, bá tánh. Tuy vậy, mặc dù phải, trái đôi khi không do chính mình quyết đoán mà được xét định theo tiêu chuẩn phổ quát hầu như được mọi tổ chức chính trị, tôn giáo, xã hội công nhận để tránh sự hỗn loạn. Đó là nguyên tắc đa số (majority rule), còn gọi là nguyên tắc tôn trọng ý chí chung.

Ý chí chung (the will of the majority) được áp dụng để phân định khi có sự bất đồng ý kiến xảy ra. Quyết định chọn các vị lãnh tụ trong các hội đoàn, tổng thống trong các quốc gia tự do đều được tuyển chọn theo nguyên tắc đa số. Trong lĩnh vực tôn giáo như Đức Giáo Hoàng cũng được chọn theo nguyên tắc đa số. Vấn đề đúng, sai, do đa số quyết định. «What is right or wrong is being determined by the will of the majority» (John Locke), hoặc theo mẫu mực được truyền bá từ đời này sang đời khác qua phong tục, tập quán hay luật lệ chung của xã hội hoặc lấy quyết định giữa chốn đình trung như Hội Nghị Diên Hồng. Trên thế gian, chỉ có các nước độc tài đảng trị lạc hậu, không áp dụng nguyên tắc nhân dân tấn phong cáp lãnh đạo quốc gia qua các cuộc bầu cử tự do, như Trung Hoa, Bắc Hàn, Cuba và Việt Nam…

(3) Thứ ba là người có học ít khi sợ sệt. «Úy thủ, uý vĩ», sợ đầu, sợ đuôi, làm gì cũng sợ.!. Sợ sệt thường do sự thiếu hiểu biết hoàn cảnh tạo nên. Những nhà độc tài sợ không khuất phục được quần chúng nên thường áp dụng biện pháp khủng bố. Sợ vì không biết cách giải quyết vấn đề hay sợ bị chống đối vì không tiên đoán trước được phản ứng của người khác.

Muốn sự phán đoán được công minh, một số tiêu chuẩn cần được lưu ý:

1) Vô ý: Xét việc, đừng lấy ý riêng, tư dục, mà phải xét theo lẽ phải hay lẽ thường tình (common sense).

2) Vô tất: Là không nên quyết đoán là việc đó làm được hay không làm được mà phải tạo cơ hội để thực hiện mới biết dễ hay khó. Không nên chủ quan bác bỏ những ý kiến hữu ích của tha nhân theo ý nghĩ thiển cận của mình mà phải biết chấp nhận thử thách.

3) Vô cố: Vô cổ tức là không cố chấp, phải biết nhìn xa hiểu rộng theo lẽ phải mà thi hành.

4) Vô ngã: Vô ngã là quên mình, phải chí công vô tư để phục vụ nhân quần xã hội, hành sự theo lẽ phải, chứ không chỉ làm những việc có lợi cho cá nhân mình. (Luận Ngữ). «Nếu phải cân nhắc giữa công ích và tư lợi, quyền lợi cá nhân và quyền lợi của quốc gia, dân tộc thì kẻ trượng phu phải hy sinh quyền lợi cá nhân cho đại nghĩa.» (Khuất Nguyên).

Sách Luận ngữ có ghi sáu điều tai hại của sự thất học.

1) Người ham điều nhân ma không học dễ trở nên ngu muội

2) Người ham đức trí mà không chịu học thì bị cái hại là phóng đãng.

3) Người trọng chữ tín mà không chịu học thì có cái hại là dễ bị lường gạt.

4) Người thích sự ngay thẳng mà không chịu học thì hoá ra nóng nảy.

5) Người dũng cảm mà không chịu học thì dễ biến thành phản loạn.

6) Người cương quyết mà không chịu học thì hoá ra cường bạo.

Trong suốt 30 năm (1945-1975), chương trình giáo dục quốc gia chúng ta có phần lơ là vế phần giáo dục công dân liên quan đến hiểm họa Cộng sản «Người ham điếu nhân mà không học dễ trở nên ngu muội». Đó cũng là một yếu tô dẫn đến quốc nạn năm 1975. Lời khuyên «Tiên trách kỷ, hậu trách nhân» thật chi lý.

Sự học nói chung không phải chỉ là đọc sách vở mà còn học hỏi qua công việc làm, thu thập kinh nghiệm, giải quyết mọi vấn đề liên quan đến đời sống hằng ngày.

1) Muốn học, trước tiên phải biết phục thiện, biết làm theo điều phải, không tự ái «Bất sỉ hạ vấn». Hỏi người nhỏ tuổi hơn mình hoặc người làm việc dưới quyền mình vẫn không cảm thấy hổ thẹn.

2) Phải có thiện chí, tìm hiểu và hỏi han. Khổng Tử khuyên môn sinh «Người nào không hỏi phải làm sao thì ta cũng chẳng có cách nào chỉ bảo cho họ được. Kẻ nào không hăng hái muốn hiểu thì ta cũng không thể giúp cho hiểu được. Kẻ nào không tỏ ý muốn hiểu biết thì ta cũng không thể giúp cho họ phát triển được. Ta vén lên một góc mà chẳng tự tìm được ba góc kia thì ta không giảng thêm nữa».

3) Tạo hóa tạo nên nhân loại như những cây gỗ quý. Nếu không biết học hỏi thì gỗ quý sẽ biến thành gỗ mục. «Gỗ mục thì không chạm khắc lên được, cũng như vách bằng đất bùn thì không tô vẽ lên được». Nói khác đi trí tuệ là viên ngọc, nhưng ngọc bất trác sẽ bất thành khí.

Phương pháp học hỏi hiệu nghiệm

1) «Nên nghe cho nhiều, điều gì còn nghi ngờ thì để đó, tìm hiểu thêm, để tránh cái hại là sẽ bị thiên hạ chê cười. Điều gì biết rõ ràng chắc chắn thì nên nói, nhưng cũng nên nói một cách ôn tồn».

2) «Nên thấy cho nhiều, những gì thấy chưa được rõ thì để đó đừng làm. Còn những gì biết rõ thì cũng nên làm một cách cẩn thận, như vậy sẽ ít phải ăn năn.»

3) Học hỏi được những điều hay lẽ phải cũng cần được áp dụng vào đời sống hằng ngày hay truyền thụ cho người khác. Nếu không, kiến thức sẽ trở thành mai một. Anh ngữ cũng có câu. «The knowledge or wisdom he has in his head is of no use to anyone unless he can communicate it to others». Có kiến thức mà không áp dụng được vào đời sống hoặc không truyền thông được cho người khác thì kiến thức đó sẽ trở thành vô dụng, chẳng khác nào ăn vào mà không tiêu hoá.

Ở đời có ba hạng thức giả:

1) Không ai dạy mà biết được đạo lý. «Sinh nhi tri giả, thượng giả» là hạng siêu việt.

2) Có đi học mới biết được. «Học nhi tri chí giả, thứ giả» là hạng khoa bảng thường tình.

3) Dốt mà chịu học hỏi. «Khốn nhi học chi, hữu ký giả» là hạng có chí thì nên.

Ngoài ra những người dốt mà không chịu học là hạng «cũng liều nhắm mắt đưa chân, thử xem con tạo xoay vần đến đâu». «Khốn nhi bất học, ân tư vĩ hạ hỉ».

Xã hội Tây phương cũng thường phân loại:

1) Professionals with great mind talk about ideas. Chuyên viên giỏi thường nêu lên sáng kiến.

2) Professionals with average mind talk about current events. Chuyên viên trung bình thường bàn những sự việc đang xảy ra và 

3) Professionals with small mind talk about people. Chuyên viên thường hay bàn về chuyện thế thái nhân tình.

Dù thuộc hạng nào chăng nữa, vì tự chọn hay vì hoàn cảnh cá nhân, mỗi ngày mình nên xét ba điều: «Mình giúp ai việc gì, có giúp hết lòng không; giao du với bạn bè có giữ được sự trung tín không; mình có học hỏi thêm được điều gì mới mẻ trong ngày không».

Diễn trình giáo dục là diễn trình thu nhận kiến thức, tinh luyện suy luận và phát triển sáng tạo qua diễn tiến 8 giai đoạn:

(1) «Thâm cứu sự vật, sự việc (cách vật); (2) để lĩnh hội được nguyên lý của sự vật (trí tri); (3) nhờ đó nhận thức mới được đúng đắn, ý nghĩ mới thành thực (chánh ý); (4) từ đó tâm tư mới ngay thẳng (thành tâm); (5) bản thân mới tu dưỡng (tu thân); (6) hấu có thể để chỉnh đốn tốt gia đình (tề gia); (7) lãnh đạo tốt quốc gia (trị quốc) và (8) giữ cho thiên hạ được thái bình (bình thiên hạ)».

Giáo dục Đông-Tây:

Cách học của người Tây phương và người Á Đông có điểm khác nhau được lưu ý là Á Đông học để lấy bằng cấp, «từ chương, trích cú» (Test- taking skill/ based education on memorization and constant testing), học thuộc lòng để thi test. Giáo dục Tây phương chú tâm giúp sĩ tử biết suy tư, thông đạt, phát minh, áp dụng kiến thức vào đời sống để giải quyết thế sự (how to get their kids to communicate, to think, to solve problems).

Các nhà giáo dục giám định phương pháp giáo dục Đông Tây (International rankings) nhận định nền giáo dục Hoa Kỳ xếp hạng cao trên thế giới nhờ phương pháp giáo dục khích lệ học sinh, sinh viên suy tư, đối thoại với nhau và với thầy, học cách giải quyết vấn đề. Hoa Kỳ đã đầu tư vào nền giáo dục khoảng # 3% GDP hằng năm vào ngân sách giáo dục quốc gia. Tổng Sản lượng (Gross Domestic Product) của Hoa Kỳ năm 2018 là 20.50 ngàn tỷ (trillion).

Môt nhà giáo dục Á Đông nhận xét: «When I went to college in the United States, I encountered a different world. While the American system is too lax on rigor and memorization, - whether in math or poetry- it is much better in developing the critical faculty of minds, which is what you need to succeed in life. Other educational systems teach you to take tests; the American system teaches you to think... That is why America produces so many entrepreneurs, inventors, and risk takers. It’s America, not Japan, not China that produces dozens of Nobel Prize Winners... America know how to use people to the fullest».

Đặc biệt nền giáo dục Hoa kỳ khuyến khích hoc sinh, sinh viên thách thức kiến thức theo tập quán hay quy ước kể cả thách thức giới hữu trách trong các ngành sinh hoạt nhân sinh. «Most of all, America has a culture of learning that challenges conventional wisdom, even if it means challenging authority». Có lẽ đó cũng là lý do trẻ em Tây phương thường không hẳn nghe lời người lớn nói. «Children have never been very good at listening to their elders.» (James Baldwin).

Học sinh, sinh viên Tây phương nghiên cứu các môn học qua sách giáo khoa được cập nhật hằng năm và đến lớp dành thì giờ nghe giảng bài, thảo luận và giải quyết vấn đề. Trong lúc đó, trong các trường học Á Đông, không có sách giáo khoa cấp phát hay bán cho học sinh, sinh viên. Học sinh, sinh viên đến lớp dùng hết thì giờ chép bài. không có thì giờ tranh luận, học sinh sợ thầy không dám đặt câu hỏi, lớp học thiếu sinh khí... Thầy thì lấy sách giáo khoa Tây phương dịch ra vài chương đọc cho sinh viên chép lại để học. Có khi sách giáo khoa, gồm 18 chương, dày 600 trang cho mỗi môn học, thầy chỉ dịch một vài chương để đọc cho sinh viên chép. Vì thế, kiến thức của sinh viên, thiếu đầu, hụt đuôi. Khi qua các nước Tây phương, mặc dù có bằng cấp, nếu không nhật tu kiến thức hay tìm học thêm một nghề chuyên môn «cấp tốc» thì sinh kế khó được hanh thông.

Thu nhận kiến thức để lãnh nhận chứng chỉ, văn bằng, chỉ mới là giai đoạn đầu. Nếu mới đạt được giai đoạn này mà đã tự thỏa mãn thì chỉ mới đạt đến sự hiểu biết vòng ngoài, «cách vật trí tri,» nhưng chưa đạt đến trình độ thành ý, chánh tâm, tu thân, tề gia, trị quốc và bình thiên hạ.

Học để hiểu biết và giỏi giang hơn về một ngành chuyên môn là điều tốt. Nhưng nếu chỉ để mong được an nhàn, sống lâu, giàu bền, còn việc ái hữu, cộng đồng, xã hội quốc gia, không thèm nghĩ đến thì chưa đạt đến trình độ tri thức.

Vì thế, triết lý giáo dục nhân bản không dừng lại ở mức độ thu nhận kiến thức để trở thành chuyên viên mà còn tiến đến chủ đích làm cho con người trở nên cao thượng hơn. «Thượng vì đức, hạ vì dân» để làm gương cho hậu thế.

 Phối hợp đạo lý làm người và kiến thức để giúp đời là dấu chỉ của kẻ sĩ, như quan niệm của Nguyễn Công Trứ

«Kinh luân khởi tâm thượng,
Binh giáp tàng hung trung.
Vũ trụ chi giai ngô phận sự.
Nam nhi đáo thử thị hào hùng.»

Phải, với tinh thần «Vũ trụ chi giai ngô phận sự» thì «Người chăn cừu xứ Tô Cách Lan và ông bộ trưởng, đều có công trạng đối với quốc gia.» Một người khoa bảng có văn bằng và một người mù chữ cũng có công trạng đối với tổ quốc, miễn là làm xong nhiệm vụ mà tổ quốc giao phó.

Năm 1843, Tướng Quân Nguyễn Công Trứ bị giáng chức làm linh thú ỡ Quảng Ngãi. Ông quan niệm «Khi làm tướng, tôi không lấy làm vinh, thì lúc làm lính có chi mà nhục». Quan niệm này đúng với cương thường, đạo nghĩa. quyết tâm phục vụ chính nghĩa quốc gia, dân tộc, thể hiện thái độ «tâm»đã định và «tính» đã an. (Tri kỳ tâm, tận kỳ tính).

«Miển hương đảng đã khen rằng hiếu nghị,
Đạo lập thân, phải giữ lấy cương thường».

Triết lý giáo dục nhân bản, dân tộc, khai phóng, quan niệm «Cái học khoa cử chỉ là manh áo bên ngoài, là con đường đi vào đạo sống». Nếu không đạt được chính đạo, nghĩa là không phục vụ chân lý, chính nghĩa, quốc gia, dân tộc, thì khoa bảng chỉ có hiệu lực trang trí, chưa đạt đến trình độ trí thức. Trí thức là người có đức độ, tài cán và biết áp dụng kiến thức để xây dựng nhân quần xã hội.

Sống ở Tây phương cực lạc, chúng ta thấy, ngoài các nghề chuyên môn cần trưng bằng cấp để hành nghế, còn các các viên chức công quyến thường chỉ ký tên và không đề học vị, vì cần hoà mình với quần chúng.  Xã hội Tây phương, trong sinh hoạt xã hội hằng ngày thường không phân biệt hệ cấp giáo dục, giai cấp xã hội, theo quan niệm «Nhân cách quan trọng hơn kiến thức- Character is higher than intellect» (Ralph W. Emerson).

Có thể suy diễn thêm là người Tây phương tôn trọng kiến thức mỗi khi kiến thức đó có thể áp dụng vào đời sống hằng ngày để xây dựng nhân quần xã hội hay «Tri, hành hợp nhất». Ngày nay học tập, ngày mai giúp đời: Học và tập, học và áp dụng.  Học mà áp dụng được vào đời sống thì lý thú lắm thay!  «Học nhi thời tập chi, bất diệc duyệt hồ» (Luận Ngữ).   Giáo dục thực tiễn có khả năng thực hành «can do» hơn là chỉ để từ chuơng trích cú (think about”) theo quan niệm: «We respect knowledge and education, but only to the extent that it helps us solve problems» bao hàm chủ trương thực dụng (Pragmatism).

«Tân Gia vừa vượt con tàu

Mới hay vũ trụ một màu bao la

Giật mình …khi ở xó nhà

Văn chương chữ nghĩa khéo là trò chơi»

Người ta thường nói: «Tri thức tôn giáo thường do mặc khải (revelation). Tri thức triết học do lý trí quan niệm mà lãnh hội. Tri thức khoa học do thực nghiệm. Cái học khoa cử chỉ là manh áo bên ngoài, là con đường đi vào đạo sống». Nếu không đạt được chính đạo, nghĩa là không nhằm phục vụ chân lý, chính nghĩa, quốc gia, dân tộc, thì khoa bảng chỉ có hiệu lực trang trí, chưa đạt đến trình độ trí thức. Trí thức là người có đức độ, tài cán và biết áp dụng kiến thức để xây dựng nhân quần xã hội.

«Sự học tuy khó khăn, nhưng khi biết áp dụng kiến thức vào đời sống thì thành quả sẽ rất ngọt ngào, là phương cách đầu tư, thâu được nhiều lợi nhuận nhất.» «An investment in knowledge pays the best interests», qua diễn trình  «cách vật, trí tri, thành tâm, chánh ý, tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ.»

«Học vấn là hành trình suốt cuộc đời, học nhanh hay chậm không quan trọng, miễn là đừng bỏ học». Điều hay nhất của học vấn là không ai có thể tước đoạt được kiến thức của mình. «The beautiful thing about learning is that no one can take it away from you» (B.B. King).

Triết lý hành động của «trí thức quân tử» là «Nếu phải cân nhắc giữa tư lợi và công ích, kẻ trượng phu phải hy sinh tư lợi để phục vụ công ích». Cho nên học và áp dụng kiến thức để làm việc nhân nghĩa, xây dựng nhân quần xã hội, quốc gia dân tộc thật là một nguồn vui vô tận. «Học nhi thời tập chi, bất diệc duyệt hồ».

Nền giáo dục của Việt Nam Cộng Hoà trước năm 1975 là nền giáo dục nhân bản (lấy con người làm gốc); dân tộc (tôn trọng giá trị truyền thống dân tộc); và khai phóng (mở rộng, không bảo thủ, tiếp nhận văn hoá, văn minh nhân bản thế giới đã giúp đào tạo nên bao thế hệ người Việt Nam Cao quý.

 Văn hoá là những gì còn lại sau khi đã quên hết những gì đã thu nhận ở học đường nhưng cũng như «Ăn vóc, học hay» kiến thức còn lại trong vô thức thể hiện công cha, nghĩa mẹ, ơn thầy, là gia bảo văn hoá dân tộc, hồn thiêng sông nuí, khí phách của biết bao vị anh hùng dân tộc, nêu gương sáng cho hậu thế.  «Education is what remains after one has forgotten everything he learned in school» (Albert Einstein).

Nền giáo dục nhân bản của VNCH đào tạo người Việt cao quý xứng đáng với nền tảng nhân bản (humanistic) «Nhân linh ư vạn vật» chủ trương «Nhân giả vô địch».  Nền giáo dục của CSHN theo chủ nghĩa vô thần, vun trồng thú tính (aminality) chủ trương «Vô độc bất trượng phu». «Trí, phú, địa hào, đào tận gốc, trốc tận rễ».

Tôn giáo, luân lý xã hội của người Việt quốc gia chủ trương «Nhân giả vô địch – trí tuệ thắng gươm giáo; tình thương thắng bạo tàn; dân chủ thắng độc tài». « Il n'y a que deux puissances au monde, le sabre et l'esprit: à la longue, le sabre est toujours vaincu par l’esprit» (There are only two powers in the world, saber and mind; at the end, saber is always defeated by mind). (Napoléon Bonaparte). Cho đến cuối thập niên 1980, Cộng Sản Quốc Tế chiếm gần 1/2 thế giới. Sau năm 1990 chỉ còn lại 4 nước theo chủ nghĩa Cộng sản: Tầu Cộng, Cuba, Việt Nam và Băc Hàn.

Nhân thế, dù có phần khác nhau về văn hoá, sắc tộc, địa phương nhưng đều là tinh hoa mà Hoá Công đã tạo dựng để quản trị vũ trụ, nên chúng ta có sứ mệnh trân trọng ơn Trên cho trọn vẹn.

Các bậc thềm giáo dục từ gia đình đến học đường và xã hội: bậc thềm nào cũng thần diệu cả.

«Tout seuil est une sacré chose».

Trần Xuân Thời

Những lý do khiến Con Cái không nghe lời Cha Mẹ

 

Những lý do khiến Con Cái không nghe lời Cha Mẹ

Trần Mỹ Duyệt

https://giadinhnazareth.org/tam-ly-giao-duc/tam-ly-giao-duc-tam-ly-giao-duc/nhung-ly-do-khien-con-cai-khong-nghe-loi-cha-me/

Và nếu điều đó xảy ra thì bạn đừng bỡ ngỡ, vì bạn không phải là người duy nhất đã hành động như vậy. Và con cái bạn cũng không phải là những đứa trẻ duy nhất không vâng lời hoặc cãi trả cha mẹ! Nhưng điều mà chúng ta cần tìm hiểu trong vai trò làm cha mẹ là: Tại sao? Đâu là những lý do khiến cho con cái không nghe lời chúng ta?

Là cha mẹ, chúng ta tất cả đều muốn rằng con cái phải nghe lời và không được chống lại ý muốn của mình. Nhưng rất nhiều lần những cái chúng ta cho là quan trọng, là cần thiết ấy lại không phải là những gì sống chết đến độ con cái phải nhắm mắt vâng lời. Trong khi nhẽ ra chúng ta chỉ cần sự cộng tác, thì chúng ta lại đòi hỏi con cái phải khuất phục. Trên thực tế, khuất phục là hành động dẫn đến sự liên đới, hợp nhất khô khan và nghèo nàn; ngoài ra, nó còn là cơ hội dẫn đến những hành động bạo hành của cha mẹ và phản kháng của con cái.    

Theo tâm lý học, người ta sẽ dễ dàng để mình bị khuất phục, hoặc vâng lời một ai đó khi tìm được sự kính trọng, và nể phục. Trong mối liên hệ giữa cha mẹ và con cái cũng tương tự như vậy. Dĩ nhiên, giữa cha mẹ và con cái còn bị ràng buộc bởi mối tình thiêng liêng ruột thịt, nên việc vâng lời của con cái đôi khi vượt khỏi những lý lẽ tự nhiên, trong đó đã bao gồm lệnh truyền «thảo kính» cha mẹ của đạo làm con. Tuy vậy, cha mẹ trong vai trò là thầy, là người hướng dẫn, và nhà giáo dục cũng cần phải áp dụng những phương pháp giáo dục sao cho phù hợp với tâm lý trẻ, cũng như tâm lý giáo dục. Không phải hễ là cha mẹ thì muốn nói gì cũng được, muốn nói sao con cái cũng phải nghe. Thực tế đã cho thấy rằng càng dùng quyền, càng cưỡng bức, áp đặt con cái, con cái càng tìm cách tránh xa, hoặc luồn lách những gì cha mẹ đòi hỏi.

Sau đây là một số những lý do thông thường dẫn đến việc con cái không nghe lời cha mẹ được phân tích và tổng hợp căn cứ theo bài viết của Jen Lumanlan, M.S., M.Ed trên Psychology Today, phổ biến ngày 31 tháng 7, 2023.

1) Thiếu sự gần gũi. Mối dây liên kết mật thiết giữa cha mẹ và con cái là chìa khóa mở cánh cửa hợp nhất. Cha mẹ tối thiểu nên dành 10 phút mỗi ngày để gần gũi, lắng nghe, quan sát và chơi với con cái hầu hiểu được sự phát triển cũng như những thay đổi của chúng. Con càng nhỏ, thời gian dành cho con càng cần thiết.

2) Cấm cản con cái. Những gì mà con cái đang theo đuổi, thí dụ, các chương trình thể thao, văn nghệ, ca nhạc, kỹ thuật, hoặc các đa mê khác, đa số các em không muốn cha mẹ ngăn cản và cấm cách. Dĩ nhiên, đây là những sở thích, những đa mê lành mạnh. Trong những trường hợp ấy, hành động ngăn cản, cấm đoán của cha mẹ sẽ được hiểu như tiếng nói tiêu cực, tiếng nói phản đối mà con cái khó lòng tiếp nhận.

Đa số con cái cãi lại hoặc phản đối cha mẹ trong những trường hợp này, là vì cha mẹ tỏ ra không hiểu hoặc không muốn hiểu sở thích, sở trường hoặc đa mê của con cái. Tuổi trẻ có thể làm những gì để phát triển tài năng, và theo đuổi những đam mê của chúng. Cha mẹ nên khuyến khích, cổ võ hơn là phản đối hoặc cấm cản. 

3) Nói không đúng lúc. Thường xuyên cha mẹ nói với con cái không đúng nơi, đúng lúc. Có nghĩa là muốn nói gì, nói lúc nào, nói ở đâu thì nói. Những trường hợp như vậy, tiếng nói của cha mẹ sẽ không đem lại kết quả vì thiếu sự chú ý của con cái. Nói đúng nơi, đúng lúc mới đem lại sự chú ý của con cái. Ngoài ra, không chỉ là lời nói, cha mẹ cũng có thể dùng ánh mắt, dùng cử chỉ (ngôn ngữ cơ thể) để nói.  

Cha mẹ bận thì con cái cũng bận. Riêng về điều này, cha mẹ cần phải hiểu là tuổi trẻ không có ý niệm về thời gian. Để tránh khỏi phải la lối, khó chịu, cha mẹ có thể dùng những phương tiện như đồng hồ, thời khóa biểu để nhắc nhở con cái. Những câu nói: «Tao chỉ còn 5 phút nữa thôi. Mày mau mau lên». Đi trễ, về sớm là thói xấu mà nhiều phụ huynh phải tự ý thức khi dạy con cái về việc đúng giờ giấc.

4) Nhiều mệnh lệnh cùng một lúc. Nhiều việc dồn dập, nhiều hướng dẫn và mệnh lệnh cùng một lúc khiến trẻ em phân vân, khó hiểu và không có sự lựa chọn thích hợp. Một mệnh lệnh nếu muốn được con cái tuân theo phải rõ ràng, có thời gian thực hiện, và có những hướng dẫn cần thiết.

5) Trẻ em muốn làm theo cách chúng muốn. Khi cha mẹ bảo con cái làm một cách, ngược lại, chúng muốn làm theo cách riêng của chúng. Trường hợp ấy nếu bắt ép chúng làm theo cách của mình là không hợp với giáo dục và tâm lý.

Cách tốt nhất để chúng thử cách chúng muốn làm và khuyến khích chúng. Nếu thất bại thì đó là bài học cho chúng.    

6) Sửa phạt khi nóng giận. Nói không được thì la hét, mắng chửi. Đây là cách dạy dỗ phản giáo dục. Khi nóng nảy, cha mẹ rất khó lòng bình tĩnh để nói năng nhẹ nhàng, lý lẽ phải trái với con. «Nói ngọt lọt đến xương». Con cái không «tâm phục, khẩu phục», vì lời nói và thái độ nóng nảy, thiếu kiên nhẫn, và thiếu bình tĩnh của cha mẹ.

7) Quyết đoán và kết án. Khi cha mẹ nói với con cái, tránh dùng những lời lẽ quyết đoán và kết án: «Tao biết mày quá mà!» Hay: «Tao đẻ mày ra tao không biết mày sao?» Trẻ em rất tinh ý và hiểu rằng những lời lẽ và cách nói ấy là nhằm phỏng đoán, hoặc đoán mò. Đương nhiên là các em khó chấp nhận, sẽ cãi lại, và sẽ phản đối. Muốn con cái nghe mình, thì «có nói có, không nói không». Không phỏng đoán, quyết đoán, hoặc kết án bằng cách: «Suy bụng ta ra bụng người.»

8) Không hiểu nhu cầu con cái. Cha mẹ không hiểu nhu cầu con cái, ngược lại, con cái cũng không hiểu những mong muốn của cha mẹ. Sự hiểu lầm và thiếu thông cảm sẽ dẫn đến những lời nói gay gắt, bất đồng, hoặc bất hòa. Nhiều lần dẫn đến bạo hành trong gia đình. 

Trẻ con thường thích những nhu cầu bình thường mà không đòi hỏi phải nghe nói nhiều. Chúng muốn được đề cập đến những gì chúng cảm thấy quan trọng trong đời sống mà không phải nói ra.  Điều này khiến chúng cảm thấy dễ dàng cộng tác với cha mẹ trong những gì mà cha mẹ muốn chúng làm.

Giáo dục không chỉ là một hành động thông thường, một việc làm theo tập tục, hoặc văn hóa, nhưng nó còn là một nghệ thuật: Nghệ thuật chinh phục lòng người. Để thấu triệt và hiểu biết con đường nghệ thuật này, cha mẹ phải thường xuyên học hỏi, trau dồi và dĩ nhiên chính mình phải thực hành. Sách Huấn Ca nói: «Khi người cha nhắm mắt, ông vẫn không chết. Vì ông còn để lại những đứa con giống ông» (30:4). Lời Sách Thánh mở ra một vinh dự cao cả, nhưng cũng hàm chứa một trách nhiệm lớn lao đòi hỏi nhiều hy sinh, nhiều đức tính của bậc cha mẹ.

Trần Mỹ Duyệt

Sứ Mệnh Giáo Dục & Triết Lý Giảng Dạy

 

Sứ Mệnh Giáo Dục
& Triết Lý Giảng Dạy

Mission of Education & Teaching Philosophy

Bernard Nguyên-Đăng, J.D. BernardLawDr@gmail.com

Giáo dục, với nhiều định nghĩa khác nhau, tuỳ theo thời đại, môi trường, xã hội, cơ chế hay truyền thống của từng miền, hay quốc gia. Có nơi cho rằng, giáo dục là sức mạnh; có nơi lại cho rằng, giáo dục là cơ hội—nhưng, riêng tác giả của bài viết nầy đã đi đến một kết luận khác, chủ quan, dựa vào kinh nghiệm được giáo dục, trải nghiệm một chuỗi năm tháng dài hơn 40 năm sống, làm việc và giảng dạy tại Mỹ - «Giáo dục giải thoát con người khỏi sự ngu dốt, áp bức và cùng khốn.»

Giáo Dục, không nghĩa là nhồi tọng vào đầu óc người trẻ, người học, một số kiến thức ắt có theo định hướng của một thể chế giáo dục, cấp cho họ một mảnh giấy, «bằng», rồi đẩy họ vào trường đời, như bằng chứng của một kết quả giáo dục.

Giáo dục cũng không phải bài vở, bài tập, bài thi, bài.. .theo quy định của một cơ chế giáo dục. Ngày nay, giáo dục lại không còn lệ thuộc vào bốn bức tường, lớp học, giấy bút, hay bảng đen, phấn trắng-tuyệt nhiên không thể còn lối đọc chép, nhồi tọng theo lối từ chương. Ắt hẳn, châp lý của những gì từ nơi thầy cô là hoàn hảo, tuyệt đối, đúng, chân lý. Triết lý giáo dục, không phải là mới, không còn gì đáng ngờ vực, đó, chính là một hành trình song hành-giữa người hướng dẫn, thầy-cô, và người học, thiết tha vun xới tri thức, xây dựng một nền tảng kiến thức để rồi từ đó, mỗi người học, tự phát huy, vươn lên, thoát thân làm người. . .người có ăn học, người tri thức.

Giáo dục là một hành trình dài, nhiều thử thách, lắm thăng trầm, gắn liền với kiếp người đến hơi thở cuối

đời.

Giáo dục không mua được bằng tiền tệ, quan hệ, quyền thế, hay bất cứ phương tiện nào khác, ngoài một ước mơ vươn lên làm người, người có phẩm giá, người có nhân cách, người hữu ích cho chính bản thân, tu thân, cho gia đình, tề gia, cho xã hội, phục vụ tha nhân, nhân loại.

Giáo dục, không chỉ nhìn qua riêng một lăng kính, tầm nhìn, góc độ tiếp cận cá biệt nào về mục đích, mục tiêu, hình thức, phương án, tiến trình, cơ chế, khoa sư phạm, giáo án, hay bất cứ tiến trình học hỏi, giáo dục nào-nhưng chính là qua một tầm nhìn tổng thể, trong đó có yếu tố văn hoá đi đầu, môi trường, ngôn ngữ, tâm sinh lý, truyền thống, kinh tế, xã hội, chính trị, tôn giáo và sau cùng là hai yếu tố tất yếu, vô cùng quan trọng, đó là: 1) người học, và 3) người dạy.

Tư duy, ý tưởng, quan tâm về giáo dục, không phải mới, không phải ít người bàn đến, không ít sách vở viết về chủ đề giáo dục; nhưng, nhìn vào kết quả giáo dục, người học đã được gì, đã giúp gì được cho bản thân, cho gia đình, và cho xã hội-đấy là thước đo thật chính xác ý nghĩa của giáo dục, chứ không bằng số lượng học sinh, sinh viên tốt nghiệp, số bằng khổng lồ đăng tải thành tích loan trên mạng.

Hơn 300 năm trước, bên trời tây, John Locke, qua các bài «Essay Concerning Human Understanding», (1690); «Some Thoughts Concerning Education» (1693), đã gây tác động mạnh và ảnh hưởng rộng lớn cả Âu châu về triết lý giáo dục, về khả năng tư duy, lý luận, cùng ước mơ vươn lên làm người. Locke đã nhấn mạnh đến ba (3) nguyên lý chính của sứ mệnh giáo dục: 1) Phát triển thể lý; 2) Hình thành con người đạo đức, và rồi, 3) Đạt đến những chọn lựa các môn học hợp với tài năng, khả năng và sở thích. Locke hàm ý, mọi người sinh ra trên đời, với một thể lý quân bình, đều có khả năng, có thể vươn lên, học hỏi, làm người như mọi người trong các tầng lớp xã hội, kể cả tầng lớp giàu có, quyền thế, bản vị. Về khả năng trí tuệ, tư duy và sáng tạo của con người, Locke quan niệm rằng, trẻ con sinh ra trên đời, đều như tấm giấy trắng, không mang gì đến trần gian một hành trang trí tuệ gì khác, do đó, là những nhà giáo, với sứ mệnh giáo dục, kết quả một đời ăn học của một hoc sinh, sinh viên, là do thiện chí, nổ lực, dấn thân của nhà giáo, đóng góp vào, làm sao, cách nào, để tờ giấy trắng đó trở thành một sản phẩm hữu dụng, giá trị, một tuyệt tác cho xã hội.

A. Người học-Học sinh-Sinh viên

Thế, trọng tâm của giáo dục, không phải là cơ chế, là nhà trường, là sách vở, là giáo trình, là thầy cô, nhưng chính là người học, học sinh, viên viên.

Lý luận, triết học đặt người học, học sinh, sinh viên là trọng tâm của sứ mệnh giáo dục, không có gì mới mẻ, đáng bàn đến. Vì, người học, học sinh, sinh viên, chính là lý do để cơ chế giáo dục, thầy cô, nhà trường hiện hữu, tồn tại và mang giá trị thương hiệu, uy tín đến cho một nền giáo dục, gia sản văn hoá nhân loại. Nhà trường, lớp học, không phải là môi trường đào tạo thiên tài, nhân tài, ngược lại, chính thiên tài, nhân tài, mang đến cho môi trường giáo dục, nhà trường, một ý nghĩa.

Giáo dục nhắm đến khích lệ, cổ động và thôi thúc người học, học sinh, sinh viên một đam mê khám phá, một đời bền bỉ, liên lỉ khám phá, trau dồi kiến thức và sáng tạo. Người học sẽ thấy phấn chấn, phấn khởi và hứng thú ăn học, say mê khám phá khi họ nhận diện ra chủ đề, môn, khoa học liên quan trực tiếp hay gián tiếp đếm tài năng, kỹ năng và đam mê của riêng họ. Nhìn vào tấm gương của Steve Job, cha sẻ của đứa con tinh thần iPhone và Apple computer. Chính ông ta đã không tìm thấy hứng thú qua giáo dục truyền thống của nhà trường, không làm việc theo phong cách cứng nhắc của một tập đoàn lãnh đạo công ty, không thể song hành cùng những ai chỉ có những tư duy hàn lâm, khuôn thức, gò bó, để rồi, Steve Job đã và đang thay đổi toàn diện sinh hoạt xã hội nhân loại. Từ đó, chỉ một iPhone nhỏ trong tay từng người tiêu dùng, công ty do Steve Job sáng lập nên, đã trở thành công ty thành công nhất trong lịch sử nhân loại-vượt qua mức doanh lợi trên

1000 tỉ đô ($1,000,000,000,000.00; Aug. 2, 2018)

Trong ngày hãng Apple vượt qua mức doanh thu trên 1000 tỉ đô Mỹ ($1 trillion US), chủ tịch Tim Cook gửi thông tư đến toàn thề 120,000 nhân viên, «Doanh thu của iPhone trên thị trường không phải là thước đo quan trọng [not the most important measure] về sự thành công của công ty, nhưng chính là sự thành công của việc chú trọng [focus on] về sản phẩm, khách tiêu dùng và những giá trị của công ty.»

Cũng trong ngày hãng Apple đạt mức doanh thu trên 1000 tỉ đô, chủ tịch Tim Cook trả lời phỏng vấn, «Nếu chúng ta phục vụ người tiêu dùng rất mực thoả đáng, chúng ta đặt họ vào trung tâm điểm kinh nghiệm của chúng ta, quả thực, chúng ta đã làm như vậy, và nếu chúng ta chú tâm vào những sáng tạo, cung ứng cho khách tiêu dùng những sản phẩm giá trị, tôi thiết nghĩ, kết quả doanh thu vượt cao vút và lợi nhuận tất nhiên bời chúng ta đã tư duy và hành xử đúng.»

Vậy, sản phẩm của nhà giáo là gì? và đối tượng sử dụng sản phẩm giáo dục của nhà giáo là ai? Đó, chính là người học, học sinh, sinh viên, con em của hàng triệu phụ huynh, trong đó, ắt hẳn có con em của hàng ngàn, vạn thầy cô.

Nhà trường, môi trường giáo dục truyền thống, không phải là vườn ươm những thiên tài, nhân tài như Socrates, Leonardo da Vinci, Thomas Edison, Bill Gates, Steve Job, Jack Ma, v.v. Nhiều nhà khoa bảng, được đào tạo từ So viết, Nga, đều đồng ý rằng, Hoa Kỳ có một nền giáo dục rất tiên tiến. Thử nhìn vào cơ chế giáo dục phổ thông, trung học, «Home schooling», dạy tại nhà, cho chính phụ huynh đảm trách, được công nhận như một hình thức giáo dục song song với nhà trường, vẫn được cấp bằng tốt nghiệp phổ thông

như các trường lớp khác, công cũng như tư. Chương trình «Early College», áp dụng các lớp của chương trình cao đẳng vào trung học phổ thông, từ lớp 9 đến lớp 12. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, học sinh được cấp hai (2) bằng, trung học và cao đẳng. Nghĩa là, học sinh tốt nghiệp với hai bằng đó, sẽ tiếp tục học năm thứ 3, và 4 của chương trình cử nhân, thay vì mất 4 năm để theo đuổi chương trình đại học.

Nói vậy, để trở lại nguyên lý lấy người học làm trọng tâm («Student Centered»), thay vì cơ chế, thầy cô, giáo án, sách vở.

B. Người dạy-Thầy-Cô, Giáo sư, Giảng viên, Giáo viên, Huấn luyện viên

1.               Người học, học sinh, sinh viên là trọng tâm (Student Centered)

Sự am hiểu và cách ứng phó với cảm xúc học tập của người học, học sinh, sinh viên, là mục tiêu của nhà

giáo. Để đạt được mục tiêu này, sự tham gia tích cực của người học, học sinh là điều hết sức quan trọng. Để truyền cảm hứng cho sinh viên, nhà giáo phải giảng dạy một cách sáng tạo và chú ý đến tính đa dạng của mọi thành phần trong lớp. Đến lớp, học sinh, sinh viên không chỉ mang theo với họ văn hóa của cộng đồng, của gia đình, mà còn cả văn hóa văn hóa học tập và văn hoá sống riêng của từng cá nhân. Học sinh đơn

phương theo đuổi mục tiêu cá nhân riêng, nhưng qua lăng kính tập thể, họ tạo thành một văn hóa lớp học, nơi họ sẽ tích cực tham gia học tập hiệu quả theo nhóm, đội, đoàn, và tích cực tham gia vào một diễn đàn dân chủ để khám phá các xu hướng mới, khái niệm chính trị và tư pháp không quen thuộc.

Giảng dạy, với nhà giáo, không phải là một công việc, hay một nghề nghiệp-Đó là một sứ mệnh mà nhiều thầy cô đã thay đổi rất nhiều cuộc sống của học sinh. Chính thầy cô, thuở xưa, cũng đã là những người học trò may mắn đó. Đã được hấp thụ giáo dục tốt và thầm mong một ngày cũng sẽ trở thành những nhà giáo thiết tha với sứ mệnh giáo dục, giúp người học, học sinh, tự giải thoát lấy chính họ, để khỏi trở thành những con số trong thống kê giáo dục.

Thầy cô phải ý thức và tin tưởng mãnh liệt rằng giáo viên, giảng viên không phải người chấm điểm, cho

điểm, nắm lấy vận mệnh, sức vươn lên, khả năng thăng tiến của học sinh trong tay mình-nhưng, cùng song hành với học sinh, và giúp họ khám phá ra tiềm năng, khả năng, và tài năng tối đa của họ. Tiến sĩ Ruth Simmons, Hiệu Trưởng Đại học Brown, từng tuyên bố, «Điểm, không thể đo lường trí thông minh của một người, mà là biểu hiện của những khoảng chênh lệch kinh tế và xã hội, giữa kẻ giàu và người nghèo».

2.               Nghệ thuật và Khoa học chuyển tải thông tin-Giáo dục

Để trở thành một nhà giáo hiệu quả, thầy cô không chỉ mong muốn uyên bác trong mọi thông tin, tài liệu, bài vở, giáo trình của mình, hoặc có được một kiến thức sâu rộng liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến chủ đề, môn giảng dạy-nhưng, thầy cô cần phải có nền tảng sâu về trí tuệ, cảm xúc, xã hội và trí thông minh ứng xử trổi vượt. Một nhà giáo có kiến thức, trước tiên phải là một học sinh, đi trong giày của từng học sinh, biết được động lực đến trường của họ-trên tất cả, sức mạnh và điểm yếu của chính con người học sinh và khả

năng học tập. Quan trọng nhất, một giáo viên thực sự cần phải nhận thức về «quyền lợi của học sinh» như

quyền của trẻ em và quyền người tiêu dùng. (Student’s Rights)

Phương pháp giảng dạy hiệu quả, thực sự không nhắm đến những cách cứng nhắc trong phương pháp sư

phạm, nhưng tối đa hóa nghệ thuật tương tác, cảm thông giữa các con người với con người, và các ngành khoa học xã hội khác nhau. Là một chuyên gia trong lãnh vực giáo dục, được đào tạo tốt, vững chắc, chấp nhận biết lắng nghe là nguyên tắc quan trọng nhà giáo có thể mang lại cho học sinh, sinh viên thoả đáng ước mơ được giáo dục, thăng hoa kiến thức, phát triển toàn diện khả năng và kỹ năng sẵn có. Một thử thách lớn mà mọi nhà giáo phải vượt qua, đó chính là biết lắng nghe, biết quan sát từng người học, học sinh, trong việc giúp mỗi học sinh vượt qua thử thách, không chỉ để kiếm điểm tốt cho các khóa học bắt buộc.

Mục tiêu và phương pháp giảng dạy - Đây không phải chỉ là sứ mệnh dạy học sinh hoặc người học để trau dồi kiến thức mở rộng với thông tin đồ sộ, nhưng thực sự, mấu chốt của nhiệm vụ giảng dạy là giúp học sinh tìm hiểu cách xác định các vấn đề và áp dụng các thông tin và kiến thức có được trong các vấn đề thực tế.

Kết

Một câu nói không rõ xuất xứ, «Nếu bạn muốn trở thành một nhà giáo, bạn phải biết yêu mỗi ngày. Nếu bạn muốn trở thành một giáo viên, bạn phải gạt bỏ các lý thuyết hàn lâm, cấu trúc trí tuệ, tiên đề, thống kê và biểu đồ khi bạn tiếp cận để chạm vào phép mầu, mang tên: ‘Con người cá thể-Individual human being’.»

Nhà giáo-Quả là một cuộc sống đáng kính và cuộc sống xứng đáng để mang đến cho nhà giáo đặc quyền chạm vào những phép lạ-mỗi khi thầy cô gặp một học sinh, sinh viên, một người học, dù là đối diện, hoặc qua các phương tiện điện tử, ví dụ: Skype, Google Hangout, Facebook hoặc Viber. Không có từ nào có thể mô tả tài năng, kỹ năng, phương pháp dạy học có năng khiếu và triết lý của từng thầy cô để hoàn thành nhiệm vụ giáo dục người học-hãy nghe cựu học sinh đã thành danh, thành nhân, đã trở thành những nhà lãnh đạo, giảng viên, giáo sư chứng giám:

«Thầy tuyệt cú mèo -Thầy nhất thế giới»; San, Tr. Giuse Kim-Châu

«Thầy đã chinh phục giới trẻ»; TT BVG

«Thầy tôi, một kỹ sư tâm hồn!» Nguyễn Đ. Vinh. (VOA);

«Cô tôi, một bầu tri thức bao la cho thế hệ mai sau»; Phan V. C.

«Thầy của chúng tôi, vẫn là người thầy tuyệt vời-trước sau như một!» Trần B. H., PhD

Thầy cô, đừng vội mừng vui vì trong hằng hà sa số những học trò, học sinh, sinh viên một lần thưa xưng với mình bằng thầy-cô, và hãnh diện vì mình đã đào tạo ra những thiên tài, nhân tài cho nhân loại. Đúng ra, thầy cô phải khiêm cung, vì mình được vinh dự, diễm phúc góp phần vào, là chứng nhân của những thiên tài, nhân tài đã đầu thai làm người và làm người giữa đám học trò rất ư bình thường của thầy cô.

Sinh con ra, nào ai kể công sinh thành dưỡng dục. Làm nhà giáo, mấy ai mong chờ học trò, sinh viên quay lại tạ ơn thầy-cô. Nhưng, chữ nghĩa, đạo lý, ăn học nên người, hầu hết do nơi những hy sinh và đầu tư tâm huyết của thầy cô nơi từng em học sinh. Nếu, cha mẹ bỏ bê con cái, thiếu trách nhiệm giáo dục, thiếu hành vi, gương đạo đức, chỉ biết tất tất cho riêng mình, thì thử hỏi, chữ «hiếu» có ý nghĩa gì. Cũng vậy, nhà giáo có bao giờ tự hỏi, tôi đã làm gì cho mỗi em học sinh, thiết tha dược giáo dục nên người, được bảo vệ một môi trường giáo dục an toàn, yên vui và đầy nhựa sống, dẫn dắt các em trong hành trình tiến thân, không duy chỉ một ngày, một năm học, mà trọn cả một đời muốn học, cần học và phải học để thành công. Học để có điểm, đạt được bằng cấp, tất có thời hạn và đo lường được; nhưng, hành trình học làm người, để vươn tới cấp thành nhân, hoàn toàn không thước, không cân nào đo lường được.

Để trở thành «một kỹ sư tâm hồn», một nhà giáo, một thầy cô đúng nghĩa, trước hết, phải là một học trò đúng nghĩa, phải đi trong giày của từng học sinh, người học, hầu có thể chu toàn sứ mệnh giáo dục-đó, chính là biết song hành cùng học sinh, giúp người học khám phá ra chính mình, khai quật mọi khả năng, kỹ năng và tài năng tiềm ẩn trong từng con người, bất luận tuổi tác, giống tính, giai cấp xã hội hay kinh tế gia đình.

-BNĐ-

References:

¹ https://www.britannica.com/biography/John-Locke https://plato.stanford.edu/entries/l ocke/influence .html

¹ https://www.cnbc.com/2018/08/02/apple-hits-1-trillion-in-market-value.html https://monev.cnn.com/2018/08/02/investing/apple-one-trillion-market-value/index.html

¹ https://www.forbes.com/sites/christinemoorman/2018/01/12/why-apple-is-still-a-great-marketer-and- what-you-can-learn/#7a0b6c015bd0

Johnson, Katherine; Li; Phan; Trinh-”The Innovative Success that is Apple, Inc.”, Marshall University j ohnson553@marshall .edu

¹ https://www.cnbc.com/2018/04/10/apple-ceo-tim-cook-on-the-importance-of-consumer-privacy.html ¹ https://en.wikipedia.org/wiki/Homeschooling

https://www.parents.com/kids/education/home-schooling/homeschooling-101-what-is-homeschooling/ https://www.onlineschool s .org/homeschooling-guide/

¹https://en.wikipedia.org/wiki/Early college high school

https://tea.texas.gov/Academics/College%2C Career%2C and Military Prep/Early College High School ¹ https://www.potatopirates.game/blog/student-centered-learning ¹ https://en.wikipedia.org/wiki/Ruth Simmons ¹ https://en.wikipedia.org/wiki/Student Bill of Rights https://www.stuvoice.org/student-bill-of-rights/access-and-affordability

https://www.gettingsmart.com/2015/05/11-rights-all-students-should-have/

https://campaignforchildren.org/resources/fact-sheet/childrens-bill-of-rights/